Làm lệch tiểu hành tinh bằng tia X: mặt bị chiếu quyết định tất cả
· Ban biên tập BehindLines
Khi cân nhắc dùng năng lượng của một vụ nổ hạt nhân để đổi hướng một tiểu hành tinh, việc mặt nào của nó hứng tia X có ý nghĩa rất lớn. Đó là kết luận từ các mô phỏng của các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Sandia (Hoa Kỳ), đăng trên tạp chí Icarus, được ScienceDaily đăng lại ngày 8/11/2026 từ một thông cáo của Sandia.
Mô phỏng cho thấy gì
Nhóm do nhà vật lý Nathan Moore dẫn đầu đã mô hình hóa một vụ nổ giải phóng tia X ở một khoảng cách so với tiểu hành tinh. Tia X làm bốc hơi vật chất ở bề mặt, và vật chất phun ra đẩy tiểu hành tinh theo hướng ngược lại. Với một tiểu hành tinh mô phỏng, thay đổi vận tốc đạt 3,9 mm/s khi chiếu từ một hướng nhưng chỉ 0,8 mm/s từ hướng khác: gần năm lần ít hơn, theo ScienceDaily và EurekAlert. Với một tiểu hành tinh khác, mức thay đổi tốc độ quay chênh nhau hệ số 17 tùy mặt bị nhắm tới. Universe Today bổ sung rằng, với ba thiên thể thật được mô hình hóa (Bennu, Itokawa và Golevka), hướng quay lúc đánh chặn có thể tăng độ lệch lên khoảng hai, bốn và năm lần so với trường hợp bất lợi nhất.
Một phương pháp thực tế hơn
Các mô hình trước đây thường coi tiểu hành tinh là hình cầu, hoặc bỏ qua vật lý chi tiết để giữ hình dạng thực. Cách tiếp cận mới kết hợp cả hai nhờ hai chương trình của Sandia là ALEGRA và SPARTA, và dựng lại hình dạng 3D từ ảnh do tàu thăm dò chụp khi bay ngang qua. Moore cho biết thuật toán nhanh hơn các mô hình cũ hơn 1.600 lần, và đó là điều làm nên nghiên cứu. Ông nói nhóm đã dự đoán hướng nhắm sẽ quan trọng, nhưng mức độ ảnh hưởng khiến họ bất ngờ.
Những giới hạn quan trọng
Đây là mô phỏng, không phải thử nghiệm thực tế. Mô hình chỉ tính đến việc đá bề mặt vỡ ra và chưa dự đoán được sự vỡ của cả tiểu hành tinh. Nó cũng cần dữ liệu hình dạng khá chính xác từ mọi góc, thứ có thể thiếu nếu một vật thể bị phát hiện muộn. Đặt thiết bị đúng khoảng cách và đúng phía của một thiên thể đang chuyển động khá hóc búa, thông cáo của Sandia đăng trên EurekAlert nhận xét; Universe Today còn lưu ý việc triển khai vũ khí hạt nhân trong không gian sẽ là vấn đề trong bối cảnh địa chính trị hiện nay.
Điều này thay đổi gì
Phương pháp được ưu tiên vẫn là vật va chạm động năng, như sứ mệnh DART của NASA, Universe Today nhắc; phương án hạt nhân chỉ được nêu như biện pháp cuối cùng nếu một vật thể bị phát hiện quá muộn. Giá trị của nghiên cứu là cho các nhà hoạch định thấy rằng việc nắm chính xác hình dạng mục tiêu trước mọi can thiệp có thể mang tính quyết định, đồng thời cung cấp một công cụ tính toán nhanh hơn nhiều để so sánh các kịch bản.