Kính thiên văn LOFAR cho ra ảnh vô tuyến bầu trời rất sâu
· Ban biên tập BehindLines
Một nhóm quốc tế đặt tại Đại học Leiden đã tạo ra bức ảnh vô tuyến của vùng trời ELAIS-N1, và cho rằng đây là bức ảnh sâu nhất từng có ở dưới 1,28 GHz. Theo Phys.org, đăng lại thông cáo của Trường Nghiên cứu Thiên văn Hà Lan, công trình do Jurjen de Jong, nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại Đài thiên văn Leiden và ASTRON, dẫn đầu và đã được chấp nhận đăng trên tạp chí Astronomy & Astrophysics. Bản thảo tiền công bố được đưa lên arXiv ngày 4/11/2026.
Bức ảnh cho thấy điều gì
Dữ liệu đến từ mạng LOFAR quan sát ở tần số thấp: 200 giờ quan sát trong dải 115 đến 168 MHz, khoảng 400 terabyte, cho ra ảnh 8 tỷ điểm ảnh. Ảnh phủ một ô vuông cạnh 2,5 độ, Phys.org cho biết tương đương khoảng 25 lần diện tích của Trăng tròn. Độ sắc nét đủ để nhận ra một đồng xu cách khoảng 10 km, và nét hơn 20 lần so với ảnh LOFAR tốt nhất trước đó của vùng này.
Các tác giả báo cáo độ nhạy ở trung tâm khoảng 5,3 micro-jansky trên mỗi chùm tia. Kết hợp dữ liệu này với những ảnh trước đó có độ phân giải thấp hơn, họ có danh mục khoảng 62.900 nguồn vô tuyến riêng biệt; Phys.org nói là gần 63.000. Phần lớn là nhân thiên hà hoạt động, được cấp năng lượng bởi vật chất rơi vào lỗ đen siêu khối lượng, và các thiên hà nhỏ đang hình thành sao.
Vì sao điều này quan trọng
Độ phân giải cao giúp tách các thiên hà chồng lấn và phân biệt bức xạ từ tia phun với bức xạ gắn với quá trình hình thành sao. Vì sóng vô tuyến xuyên qua bụi, ảnh còn cho cái nhìn không bị che khuất về việc hình thành sao ở các thiên hà xa. Đồng tác giả Reinout van Weeren nói rằng đây là một cửa sổ mới để nghiên cứu cách các tia phun này tương tác với môi trường xung quanh.
Chi phí tính toán đã giảm
Phys.org cho biết nhờ các phương pháp hiệu chuẩn tốt hơn, chi phí xử lý đã giảm hơn mười lần trong những năm gần đây: toàn bộ dữ liệu được xử lý trong vài tháng trên nền tảng Spider do SURF tại Hà Lan vận hành. Dữ liệu được công khai. Bài báo trên arXiv xem kết quả này là chuẩn tham chiếu cho các đợt khảo sát sắp tới với bản nâng cấp LOFAR2.0 và cho thời đại Square Kilometre Array. Các con số nêu ở đây là của chính các tác giả.