M87: phân tích độc lập tái hiện vòng sáng quanh hố đen
· Ban biên tập BehindLines
Bức ảnh đầu tiên về một hố đen, công bố năm 2019, đã vượt qua một cuộc kiểm chứng độc lập. Một nhóm nghiên cứu đã phân tích lại dữ liệu của mạng kính thiên văn vô tuyến Event Horizon Telescope (EHT) và tìm lại được vòng sáng ban đầu, theo một bài báo đăng ngày 11/11/2026 trên tạp chí Nature, được Nature và The Register đưa tin.
Mối nghi ngờ kéo dài từ năm 2022
Theo Nature, ảnh bóng của hố đen siêu khối lượng ở trung tâm thiên hà M87 dựa trên dữ liệu được nhiều kính thiên văn vô tuyến rải trên nhiều châu lục thu đồng thời. Việc dựng lại ảnh rất khó: về nguyên tắc, nó cho độ sắc nét của một đĩa vô tuyến duy nhất rộng bằng Trái Đất. Ảnh cho thấy một vòng sáng bao quanh một đĩa trung tâm tối hơn, phù hợp với các mô hình dựa trên thuyết tương đối rộng của Einstein. Nhưng từ năm 2022, Junichiro Makino của Đại học Kobe cùng các đồng nghiệp đã đặt nghi vấn về kết luận này. Khi thay đổi đôi chút giả định của một phương pháp mà EHT từng dùng, họ thu được một đám phát xạ vô tuyến thay vì một vòng sáng, theo Nature.
Một phương pháp độc lập
The Register giải thích rằng bốn nhà nghiên cứu người Úc đã xây dựng thuật toán tạo ảnh riêng, dựa trên học máy. Samuel Lai, nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại CSIRO ở miền tây nước Úc, đã thực hiện công trình này cùng nhóm của mình. Cách tiếp cận của họ dựa trên các “bộ ba khép kín”, dùng ba kính thiên văn để hiệu chỉnh sai số, thay vì dựa trên các cặp trạm. Theo trang này, các phép đo ban đầu đến từ tám kính thiên văn đặt rải rác khắp thế giới. Theo The Register, kết quả mới tái tạo lại vòng sáng năm 2019. Lai cho biết mô hình của ông không hề biết hố đen trông như thế nào, và gọi đây là lần xác nhận độc lập thực sự đầu tiên đối với ảnh EHT. Theo Nature, các kết quả, gồm cả những ảnh mới, về cơ bản củng cố các phát hiện ban đầu.
EHT nói gì
Giám đốc EHT Laurent Loinard cho rằng việc một phương pháp độc lập tìm lại cấu trúc vòng sáng qua nhiều năm, rất phù hợp với kết quả mà nhóm hợp tác đã công bố, là điều “vô cùng đáng mừng”, theo lời được The Register trích dẫn.
Vì sao điều này quan trọng
Với Samuel Lai, lần xác nhận này là một bước quan trọng trong tiến trình khoa học. Theo Nature, các kết quả về cơ bản củng cố các kết luận ban đầu của EHT. Trang Nature mà chúng tôi đọc được bị cắt cụt, nên bài này không nêu chi tiết phương pháp hay những dè dặt có thể có của các tác giả.