Mãn kinh có bước ngoặt sinh học? Chuyên gia kêu gọi thận trọng
· Ban biên tập BehindLines
Một nghiên cứu đăng trên Nature Medicine hôm thứ Hai, ngày 12 tháng 10, mô tả sự thay đổi đột ngột trong diễn biến trung bình của nhiều chỉ dấu sinh học quanh kỳ kinh cuối cùng. Nghiên cứu sử dụng hơn 300 triệu xét nghiệm của hơn một triệu phụ nữ tại Mỹ và Israel trong giai đoạn 1999–2024. Phương pháp này tái dựng diễn biến từ dữ liệu quần thể, chứ không dự đoán thời điểm kỳ kinh cuối của từng phụ nữ.
Hơn một nửa số chỉ dấu có bước ngoặt
Nhóm nghiên cứu kết hợp hai cơ sở dữ liệu lớn: Khảo sát Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Mỹ (NHANES) và hồ sơ của Clalit, tổ chức y tế chính tại Israel. Trong dữ liệu Mỹ, 52 trong số 90 loại xét nghiệm được xem xét cho thấy thay đổi rõ rệt, có ý nghĩa thống kê vào thời điểm kỳ kinh cuối. Biến chuyển không chỉ liên quan đến hormone sinh dục mà còn đến xương, gan, thận, các chỉ số sinh hóa máu và mỡ máu. Các tác giả ví hiện tượng này như một “vách đá” sinh lý thay vì một sườn dốc.
Ở nam giới cùng độ tuổi, không xuất hiện sự đứt đoạn tương tự. Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy bước nhảy gắn với chính quá trình chuyển sang mãn kinh, không chỉ với lão hóa. Một kết quả khác là một số chỉ dấu hormone bắt đầu giảm hơn một thập kỷ trước khi kinh nguyệt ngừng, sớm hơn nhiều so với nhận định trước đây.
Các chuyên gia kêu gọi thận trọng
Hình ảnh vách đá không thuyết phục được tất cả mọi người. Những chuyên gia Australia được đài truyền hình công ABC phỏng vấn nhắc rằng đây là nghiên cứu quan sát: nó mô tả các mối liên hệ ở cấp độ quần thể, không dự đoán trải nghiệm của từng phụ nữ. Martha Hickey cho rằng cách ví von gây lo lắng không cần thiết, đồng thời lưu ý phụ nữ dùng liệu pháp hormone có thể đã khác các đối tượng khác ngay từ trước điều trị. Ada Cheung nhấn mạnh lợi ích của đánh giá sức khỏe quanh thời kỳ mãn kinh. Uri Alon đề xuất theo dõi sức khỏe xương sớm hơn và trao đổi với bác sĩ về điều trị; đề xuất đó không phải khuyến nghị đồng thuận rút ra từ nghiên cứu.
Vì sao đáng quan tâm
Mãn kinh liên quan đến một nửa dân số, nhưng tác động lên sức khỏe xương, tim và chuyển hóa thường bị đánh giá thấp. Nếu thay đổi thực sự tập trung quanh kỳ kinh cuối, đây có thể là khoảng thời gian thuận lợi để theo dõi y tế, chẳng hạn kiểm tra mật độ xương hoặc cholesterol. Trước hết, các tác giả xem nghiên cứu là khuôn khổ cho những công trình tiếp theo, cần xác nhận kết quả ở các quần thể khác.