Một ngoại hành tinh khổng lồ rời khỏi tầm nhìn kính thiên văn
· Ban biên tập BehindLines
Trong bảy năm, vệ tinh TESS của NASA đã thấy một hành tinh khổng lồ đi ngang qua trước ngôi sao của nó, rồi một ngày kia, không còn gì nữa. Theo EarthSky và Mashable, hai hãng tin mỗi bên tường thuật theo cách riêng về cùng một nghiên cứu của Đại học California tại Los Angeles (UCLA), hành tinh TOI-2535 b không hề biến mất: quỹ đạo của nó đã nghiêng đi.
Một hành tinh lệch khỏi sự thẳng hàng
TOI-2535 b là một hành tinh kiểu "Jupiter nóng": một hành tinh khí khổng lồ cách Trái Đất khoảng 1.000 năm ánh sáng, hoàn tất một vòng quỹ đạo trong khoảng tám ngày, so với 88 ngày của hành tinh gần Mặt Trời nhất. TESS phát hiện nó nhờ các lần quá cảnh, tức những lần ánh sáng giảm nhẹ khi nó đi qua trước ngôi sao. Theo cả hai hãng tin, các lần quá cảnh này đến sớm hoặc muộn tới sáu giờ, và trở nên ngắn hơn, mờ hơn; rồi đầu năm nay, chúng chấm dứt.
Một người hàng xóm vô hình
Các nhà nghiên cứu giải thích hiện tượng này bằng sự có mặt của một hành tinh thứ hai, chưa từng được quan sát, quỹ đạo của nó cũng nghiêng. Mashable viết rằng khối lượng của nó có lẽ ít nhất bằng một hành tinh khổng lồ trong vùng lân cận vũ trụ của ta: Saturn. Theo cả hai hãng tin, hai hành tinh kéo nhau và lắc lư như những con quay; quỹ đạo của chúng lệch khỏi sự thẳng hàng, và theo Mashable, nhìn từ Trái Đất, TOI-2535 b nay đi qua phía trên hoặc phía dưới ngôi sao. "Quỹ đạo của hành tinh nghiêng nhanh đến mức lần quá cảnh biến mất ngay khi chúng tôi đang quan sát", Samuel Yee của UCLA nói; EarthSky gọi ông là tác giả chính, còn Mashable gọi là tác giả liên hệ. Đồng tác giả Erik Petigura so sánh tình huống này với nhật thực và nguyệt thực: nếu quỹ đạo vệ tinh tự nhiên của chúng ta thẳng hàng hoàn toàn với quỹ đạo của Trái Đất, tháng nào cũng có một lần.
Trở lại sau 30 đến 50 năm
Cả hai hãng tin cho biết hành tinh này sẽ nhìn thấy lại sau khoảng 30 đến 50 năm, và người hàng xóm ẩn của nó có thể xuất hiện sớm hơn. Họ không nêu cùng một tạp chí: EarthSky nhắc The Astrophysical Journal và ghi ngày công bố là 9 tháng 11, còn Mashable nhắc The Astrophysical Journal Letters. Theo cả hai hãng tin, trong hàng trăm hành tinh kiểu "Jupiter nóng" đã biết, rất ít hành tinh có người hàng xóm đủ gần để làm nhiễu quỹ đạo như vậy.
Điều này nói gì về sự hình thành của chúng
EarthSky và Mashable không rút ra cùng kết luận về lịch sử của hệ này. Mashable cho biết hai hành tinh có lẽ đã đi theo một con đường êm hơn, cùng nhau từ từ tiến lại gần ngôi sao, vì một biến cố dữ dội sẽ không để lại hai hành tinh khổng lồ gần nhau đến thế; hãng tin này nói thêm rằng sau đó có điều gì đó đã làm nghiêng quỹ đạo của chúng, nhưng nhóm nghiên cứu chưa biết là gì. Theo EarthSky, các nhà nghiên cứu xét hai kịch bản và cho rằng kịch bản đầu khả dĩ hơn: một hành tinh khổng lồ sượt qua một hành tinh khác và rơi vào quỹ đạo kéo dài, thay vì mọi hành tinh dịch lại gần ngôi sao trong đĩa ban đầu, điều sẽ tạo ra các quỹ đạo nằm trên cùng một mặt phẳng. Chúng tôi không phân xử giữa hai cách kể này.
Vì sao điều này quan trọng
Theo Mashable, đây là trường hợp cực đoan nhất từng quan sát được về hai hành tinh làm thay đổi quỹ đạo của nhau; Samuel Yee dùng một cách nói gần giống, được EarthSky trích dẫn. Mashable nói thêm rằng các nhà nghiên cứu kỳ vọng sẽ tìm thấy thêm những hành tinh ra vào tầm nhìn khi TESS tiếp tục quan sát.